blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.
In deze serie krijg je antwoord op veelgestelde vragen van leraren, schoolleiders en vakexperts over de nieuwe kerndoelen. Deze keer de vraag: hoe is een kerndoel opgebouwd?
Er zijn drie typen doelen. Samen zorgen ze voor een evenwichtige balans tussen aanbod, beheersing en ervaring:
Aanbodsdoelen richten zich op de school als actor. Ze beschrijven waar een school in haar onderwijsaanbod voor moet zorgen en schetsen de randvoorwaarden die noodzakelijk zijn om de totale set kerndoelen te kunnen bereiken.
Voorbeeld aanbodsdoel
De school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen (burgerschap, kerndoel burgerschap 19A po / 18A vo).
Beheersingsdoelen zijn gericht op de leerling als actor. Ze beschrijven de kennis en vaardigheden die leerlingen moeten beheersen. Het gaat om gedrag dat een leerling daadwerkelijk kan laten zien of toepassen.
Voorbeeld beheersingsdoel
De leerling gebruikt natuurwetenschappelijke en technologische denkwijzen bij het ontdekken en verklaren van de wereld (mens en natuur, kerndoel 29 po en vo).
Ervaringsdoelen zijn eveneens gericht op de leerling als actor, maar hebben een ander karakter. Ze beschrijven welke inspanning of betrokkenheid van leerlingen wordt verwacht met het oog op ervaringen en expressieve reacties. Het gaat om het opdoen van ervaringen die de horizon van leerlingen verbreden, hun kennis verdiepen of bijdragen aan persoonlijke inzichten en waardenontwikkeling.
Voorbeeld ervaringsdoel
De leerling verkent taalvariatie en taalverandering in het Nederlandse taalgebied (Nederlands, kerndoel 7B po en vo).
Soms worden elementen van beheersing en ervaring gecombineerd in een hybride doel. In die gevallen gaat het er niet alleen om dat leerlingen iets kunnen, maar ook dat ze een ervaring opdoen die hun motivatie, reflectie of creativiteit stimuleert.
Voorbeeld hybride doel
De leerling analyseert de wereld met geografische bronnen en verkent haar vanuit persoonlijk perspectief (mens en maatschappij, kerndoel 26A po).
In de puntsgewijze uitwerking van dit doel vind je zowel een beheersing: ‘aanwijzen van de ligging van continenten, oceanen, gebergten, rivieren, landen en steden op topografische kaarten’, als een ervaring: ‘verkennen van betekenissen die je aan plaatsen kunt geven’.
Deze indeling in typen doelen is bewust gekozen. Onderwijs draait niet alleen om wat leerlingen aantoonbaar beheersen, maar ook om wat scholen aanbieden en welke ervaringen leerlingen opdoen. Met het gebruik van verschillende typen doelen en handelingswerkwoorden doet we recht aan die breedte en voorkomen we dat het curriculum zich alleen richt op wat eenvoudig toetsbaar is. Tegelijkertijd is het belangrijk om deze type doelen niet los van elkaar te zien: juist in de klas komen verschillende doelen samen in betekenisvolle onderwijs- en toetsactiviteiten.
De formulering van de kerndoelen heeft een duidelijke structuur. Elk kerndoel begint met een kernzin die kort aangeeft wat het doel inhoudt. Daaronder volgen doelzinnen waarin staat wie de actor is (de school of de leerling), welke activiteiten, handelingen of ervaringen verwacht worden en op welke inhoud dit betrekking heeft. Vervolgens geven we een puntsgewijze uitwerking van de doelzinnen onder de noemer ‘het gaat hierbij om'.
Bij ieder kerndoel zijn concrete illustraties (voorbeelden) ontwikkeld onder de titel: ‘Te denken valt aan’. Deze illustraties zijn geen onderdeel van de wettelijke opdracht, maar helpen bij het verkennen van de kerndoelen. Zo kun je onderzoeken wat dit betekent voor je onderwijs en je aanbod versterken. Bekijk hier de illustraties bij de kerndoelen.
Wil je meer weten over de actualisatie van de kerndoelen? Op actualisatie kerndoelen vind je alle updates over de nieuwe kerndoelen en meer veelgestelde vragen.
Tip: lees ook Hoe zijn de eindtermen in een examenprogramma opgebouwd?
blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.